Ołtarz Stanisława Majewskiego

Szanowni Państwo!

30 września 2018 roku w Muzeum Wsi Opolskiej w Opolu w ramach imprezy plenerowej Święto Plonów. Targi miodu będzie miała miejsce o godz. 12.00 uroczysta prezentacja Ołtarza Stanisława Majewskiego (budynek administracyjny muzeum), eksponatu, który Muzeum  nabyło w bieżącym roku do kolekcji Sztuki Ludowej i Rzemiosła Artystycznego. To jedno z najoryginalniejszych dzieł polskiej sztuki nieprofesjonalnej Muzeum mogło pozyskać dzięki dofinansowaniu ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury oraz z budżetu Województwa Opolskiego. Projekt jest realizowany w ramach PROGRAMU Kolekcje muzealne.

Stanisław Majewski (1922-1986) pochodził z rodziny robotniczej z Rembertowa, ukończył pięć klas szkoły powszechnej. Po wojnie wstąpił do PPR i czynnie włączył się w budowę socjalistycznego państwa, między innymi biorąc udział w budowie Nowej Huty. W 1971 roku osiadł w Sternalicach na Opolszczyźnie, gdzie był zatrudniony jako oborowy w miejscowym PGR. Tam też rozpoczął swoja przygodę z rzeźbiarstwem.

Stanisław Majewski był osobowością niezwykle chłonną i skomplikowaną. Z równą łatwością przyswajał sobie nauki przesycone religijnym światopoglądem jak i polityczne pogadanki. Ponieważ Majewski ma bardzo pojemną pamięć i szybko przyswaja sobie informacje pochodzące z różnych źródeł, trudno jest ustalić genezę jego wiedzy religijnej i światopoglądowej (J. Kurek,1979, s.33). Ludwig Zimmerer, który wielokrotnie spotkał się z artystą nazwał formy jego wypowiedzi „sałatką ideologiczno-światopoglądową”.

W 1973 i 1975 roku wziął udział w konkursach sztuki nieprofesjonalnej,  zorganizowanych przez Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu. Miał wystawy autorskie w Oleśnie, Paczkowie, Koszalinie, Warszawie, Krakowie, uczestniczył w Panoramie XXX-lecia w Warszawie. W II połowie lat 70. brał udział w konkursach w Muzeum Górnośląskim w Bytomiu, Muzeum Etnograficznym w Toruniu. Po przejściu na rentę, walcząc z chorobą nowotworową, poświęcił się całkowicie swojej pasji, śpiąc po 2-3 godziny na dobę.

Początkowo Majewski wykonywał przeważnie rzeźby pełne. W II połowie lat 70. w jego dziełach zaczęła dominować technika mieszana, malarsko-rzeźbiarska. Tło malował na płycie, bliższe plany rzeźbił w drewnie techniką płaskorzeźby, a następnie przytwierdzał je do płyty. Prace te tzw. obrazo-rzeźby są bardzo charakterystyczne dla twórczości artysty.

Jego twórczość zalicza się do sztuki nieprofesjonalnej, wywodzącej się z nurtu ludowego. Widoczne w niej są jednocześnie elementy ludowego postrzegania i wartościowania świata, związane z zasłyszanymi tradycyjnymi wierzeniami, opowieściami biblijnymi, jak i osobiste przemyślenia wynikające z jego życiowych doświadczeń. W efekcie, Majewski stworzył eklektyczny system wartości w oparciu o dwie przeciwstawne ideologie, filozofię, według której tłumaczył wszechświat, Boga, los człowieka. Rzeźbił dużo, w pośpiechu, nie dbając o detale. Portretował naturę – zwłaszcza drzewa i ptaki, bohaterów historii Polski, równolegle tworzył rzeźbę sakralną. W późniejszym okresie, kiedy dotkliwie zaczął odczuwać skutki choroby, tematyka wielu jego prac nawiązywała do przemyśleń związanych z biblią, religią, sensem ludzkiego istnienia. Nurtujące go problemy przedstawiał w swoich rzeźbach, dla których wciąż poszukiwał nowej formuły, nowych układów ikonograficznych. Niekiedy przybierały one formę wielkogabarytowych kompozycji jak wieloelementowa praca Historia świata lub ołtarzy-poliptyków inspirowanych dziełem Wita Stwosza.

Największym przedsięwzięciem rzeźbiarskim i wyzwaniem dla Majewskiego stały się monumentalne kompozycje ołtarzowe. Motyw drzewa Majewski symbolicznie przekształcił w krzyż – drzewo żywota, a ulubione ptaki zastąpiły anioły. To najwybitniejsze i najbardziej znaczące prace w dorobku artysty.

Wybitny znawca sztuki nieprofesjonalnej w Polsce Aleksander Jackowski pisał o Majewskim: Stworzył wiele płaskorzeźb, świetnie zakomponowanych, o ogromnej dynamice. Wyróżniała go na tle innych rzeźbiarzy ekspresja, siła wyrazu. No i tematyka. Z przypadkowych elementów wiedzy, legend, apokryfów stworzył swój obraz świata. Szukał tajemnicy istnienia, chłonny i nieufny zarazem. /.../ Majewski rzeźbił, ponieważ tylko w ten sposób mógł przekazać swoje odczucia. Swój zachwyt i przerażenie.

Prace Stanisława Majewskiego znajdują się w najważniejszych kolekcjach muzealnych sztuki nieprofesjonalnej w Polsce (Warszawa, Wrocław, Kraków, Opole, Bytom, Katowice, Toruń, Częstochowa) oraz licznych kolekcjach prywatnych w kraju i zagranicą (Ludwig Zimmerer, Leszek Macak, Marian Pokropek). Opus magnum artysty czyli Ołtarz inspirowany dziełem Wita Stwosza prezentowany jest w sali ekspozycyjnej Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie, a mniejsze wersje Stanisław Majewski wyrzeźbił na zamówienie Ludwiga Zimmerera oraz Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu. Historia świata – inna znakomita praca tego rzeźbiarza została zakupiona w 2014 r. do zbiorów Muzeum Wsi Opolskiej w Opolu, a zbliżony w stylistyce Zatajony świat znajduje się w Muzeum w Częstochowie. Wymienione dzieła powstały w końcu drogi twórczej artysty, już wówczas dotkniętego nieuleczalną chorobą i podsumowują, syntetyzują wszystkie dotychczasowe przemyślenia i refleksje autora dotyczące stosunku do świata, historii i religii.

Ołtarz Stanisława Majewskiego

Stanisław Majewski nadał dziełu formę nawiązującą do ołtarza szafowego, charakterystycznego dla średniowiecza i renesansu. Inspirację dla rzeźbiarza stanowił ołtarz Wita Stwosza z Kościoła Mariackiego w Krakowie, który zobaczył na początku lat 70. Jest to druga realizacja ołtarza. Omawiane dzieło zostało wykonane przez Stanisława Majewskiego w latach 1973-1976, na zamówione wybitnego niemieckiego kolekcjonera Ludwiga Zimmerera (1924-1987), autora i właściciela największej prywatnej kolekcji polskiej sztuki ludowej. Proces powstawania Ołtarza obserwował prof. Marian Pokropek, który razem z Zimmererem planował utworzyć Muzeum Polskiej Sztuki Ludowej w Otrębusach. Po ukończeniu ołtarz został umieszczony w Muzeum, gdzie był eksponowany w latach 1977-2018. W 1978 roku ołtarz został wystawiony publicznie z okazji święta Bożego Ciała. W późniejszych latach wystawiany był jeszcze trzykrotnie. W 2018 roku, w ramach programu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego Kolekcje Muzealne, ołtarz został zakupiony do zbiorów Muzeum Wsi Opolskiej w Opolu.

Ołtarz z rozłożonymi skrzydłami ma 366 cm wysokości, 293 cm szerokości i 75 cm głębokości. Poszczególne elementy konstrukcyjne wykonane zostały z drewna i płyt z zastosowaniem technik stolarskich. W każdej z części ołtarza umieszczono sceny, z płaskorzeźbami lub z rzeźbami o pełnym modelunku i o spłaszczonych bryłach, wykonanymi oddzielnie i przytwierdzonymi do tła z płyciny zdobionej technikami malarskimi. Jan Kurek nazywa je obrazo-rzeźbami. Koncepcja obrazo-rzeźb umożliwiła mu pełniejsze wykorzystanie swych zamiłowań, zarówno rzeźbiarskich, jak i zdolności malarskich oraz przedstawienie niemal wszystkiego, co rzeźbi w ruchu, w ściśle określonym momencie czasowym (J. Kurek, 1977, 215). Całość dzieła została pokryta polichromią. Autor kupował jedynie białą, czerwoną i pomarańczową farbę, recepturę pozostałych opracował na bazie produktów fabrycznych, z dodatkiem między innymi żywicy. Farby te dają efekt półmatowej i matowej powierzchni. Ten rodzaj polichromii jest znakiem firmowym artysty, który uważał, że tylko dzięki temu może uzyskać głębsze i ciekawsze efekty świetlne. Stanisław Majewski rozumiał wartość polichromii. Aleksander Jackowski napisał o dziełach Majewskiego, że polichromia nadawała jego pracom ciekawy, odrębny wyraz (Jackowski, O rzeźbach i rzeźbiarzach, s. 34). Malowanie rzeźb zabezpieczało także drewno przed zniszczeniem.

Ołtarz składa się z trzech zasadniczych części:

  • mensy ołtarzowej w kształcie skrzyni z ruchomą sceną Zmartwychwstania Chrystusa. Na prawej ścianie antependium rzeźbiarz wykonał płaskorzeźbę ze sceną Chrystusa modlącego się w Ogrójcu, na lewej Matki Boskiej w otoczeniu dwóch aniołów.
  • retabulum (nadstawa ołtarzowa) w formie poliptyku. W jego dolnej części wydzielona została predella z centralnie umieszczonym tabernakulum zwieńczonym krucyfiksem. Główną część retabulum stanowią: środkowa kwatera z jedną sceną i dwa ruchome skrzydła. W środkowej kwaterze artysta zamieścił scenę Wniebowzięcia Świętej Rodziny. Obrotowe skrzydła pokryte są obustronnie łącznie 24 scenami, w formie obrazo-rzeźb rozmieszczonych w kwaterach. Na zewnętrznej stronie skrzydeł przeważają przedstawienia starotestamentowe, na wewnętrznej autor zamieścił sceny z Nowego Testamentu.
  • zwieńczenia w postaci skrzyni, pośrodku której umieszczona jest szafka ze sceną przedstawiająca Matkę Boską w koronie, adorowaną przez dwóch królów klęczących po jej bokach i parę aniołów. Kompozycję od góry zwieńcza postać gołębicy symbolizującej Ducha Świętego oraz słońce z półkoliście ułożonymi zębatymi promieniami

Ikonografia dzieła jest wieloobrazową wypowiedzią artystyczną. W Ołtarzu zostały umieszczone łącznie 33 sceny, które łączy wspólny program ikonograficzny, odnoszący się do powstania świata i życia Świętej Rodziny – Marii, Jezusa i Józefa, inspirowany wydarzeniami biblijnymi ze Starego i Nowego Testamentu.

Majewski do kreacji tworzonego przez siebie świata używał języka sakralnego, opartego na opozycjach binarnych (lewa – prawa, dół – góra, śmierć – życie, Ziemia – Niebo itd.) oraz na archetypach: drzewa życia, istot niebiańskich, Boga-Człowieka i innych (J. Kurek, 1979, s. 33).

Artysta swoją szafę ołtarzową nazwał światem. Sceny z płaskorzeźbami na zewnętrznej stronie skrzydeł, należą do świata zakrytego, w którym autor podkreśla obecność w ludzkim świecie zła, z którym człowiek musi toczyć nieustającą walkę i dają podstawę zrozumienia scen znajdujących się na wewnętrznej stronie skrzydeł widocznych po otworzeniu ołtarza czyli świata odkrytego , dzięki któremu człowiek odnajdzie drogę do nieba (Boga). Aby zrozumieć tekst zawarty w Ołtarzu należy oglądać go od dołu do góry (ziemia –niebo).

Dzieło świadczy o niezwykłym talencie rzeźbiarza, odzwierciedla jednocześnie cechy charakterystyczne dla jego twórczości. Ma ono oryginalną i unikalną formę plastyczną. Ołtarz cechuje duża naiwność stylistyczna, widoczna zwłaszcza w sposobie prezentacji postaci, braku proporcji, perspektywy, która w połączeniu z treścią, zawartą w niej symboliką, kompozycją, kolorystyką składa się na niepowtarzalną pełną ekspresji wypowiedź artystyczną. Wielobarwna polichromia, wzmacnia ekspresyjność dzieła i wnosi element przestrzenności do rzeźbionych scen. Przedstawienia rzeźbiarskie charakteryzują się intensywnymi barwami zestawianymi kontrastowo i stanowią przeciwwagę dla kolorystycznie stonowanego tła scen. Walory artystyczne dzieła podnosi również specyficzne dla Majewskiego dynamizowanie scen zarówno przez ujęcia rzeźbiarskie, jak też wprowadzanie elementu ruchu na tło przedstawień zabiegami malarskimi.

W prezentowanym Ołtarzu została przedstawiona najciekawsza i najpełniejsza wizja świata z jaka mamy do czynienia w polskiej sztuce nieprofesjonalnej. Świata Stanisława Majewskiego.

Więcej informacji na temat dzieła i artysty zostało zamieszczonych w broszurze, która w formie elektronicznej jest dostępna poniżej.


“OŁTARZ” STANISŁAWA MAJEWSKIEGO UDOSTĘPNIONY DO ZWIEDZANIA!!!

30 września 2018 r. w  Muzeum Wsi Opolskiej w Opolu podczas podczas imprezy plenerowej “V Święto Plonów. Targi miodów” miało miejsce uroczyste otwarcie nowej ekspozycji muzealnej – rzeźby “Ołtarz” w formie tryptyku, wykonanej w latach 1973-76 przez znanego opolskiego twórcę nieprofesjonalnego Stanisława Majewskiego. W uroczystościach uczestniczył Marszałek Województwa Opolskiego Stanisław Rakoczy. “Ołtarz” jest prezentowany w holu nowego budynku administracyjnego Muzeum. Wstęp dla zwiedzających jest bezpłatny. Dla wszystkich dostępne są bezpłatna broszura na temat dzieła oraz ulotka reklamowa. Obie dostępne także w formie elektronicznej – poniżej.

Zadanie dofinansowane ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.

Zadanie jest finansowane z budżetu Województwa Opolskiego

BEZPŁATNE LEKCJE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY O “OŁTARZU” STANISŁAWA MAJEWSKIEGO

W terminie 01.10.2018 r. do 31.10.2018 r. przeprowadzono bezpłatne zajęcia edukacyjne dla dzieci i młodzieży – lekcje z działaniami warsztatowymi na temat sztuki ludowej oraz dzieła Stanisława Majewskiego (4 grupy – łącznie 80 osób). W trakcie uczestnicy zapoznali się z wiedzą teoretyczną (podstawowe informacje na temat sztuki ludowej, historia powstania dzieła, interpretacja motywów biblijnych). W części warsztatowej wykonali rysunki i malunki, twórczo interpretując fragmenty lub całość “Ołtarza” Majewskiego.

logo Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowegologo Muzeum Wsi Opolskiej

logo 20 lat samorządności