2. Zagroda „rybacka” | region kozielsko-raciborski | wyposażenie wnętrz lata 20. XX w.

2.1 Chałupa z Turza, 1814 r.

PL

Budynek zakupiono i rozebrano w 1973 r. Zbudowany był głównie techniką zrębową z wtórnymi elementami sumika i łątki. Łączenie belek na węgłach to jaskółczy ogon bez ostatków. Dach był dwuspadowy, krokwiowy, pokryty słomą żytnią. Podczas rozbiórki odkryto ślady przebudowy chałupy. Która miała miejsce prawdopodobnie w latach 30./34. XX w. Przed właściwą odbudową, budynek złożono próbnie w hali. Dzięki temu można było kwalifikować i dopasowywać materiał. Chałupa, tak jak w pierwotnej lokalizacji została ustawiona w zagrodzie frontem do drogi. Podział wnętrza chałupy został odtworzony na podstawie podziału w momencie rozbiórki (potwierdzonego inwentaryzacją budowlaną). Jest to chałupa szerokofrontowa z wnęką kominową i piecem piekarskim dostępnym z przelotowej sieni. Z jednej strony budynku znajduje się kuchnia i połączona z nią komora, za tymi pomieszczeniami od strony podwórza jest pomieszczenie inwentarskie/gospodarcze z odrębnym wejściem z zewnątrz oraz dodatkowa, przejściowa komora dostępna z sieni. Po drugiej stronie sieni znajdują się dwa pokoje (izby) – większy oraz mniejszy, do którego dostęp zapewniony jest jedynie z dużego pokoju. W pomieszczeniu dodatkowej komory za sienią usytuowano schody prowadzące na strych oraz klapę z desek zamykającą zejście do piwnicy chałupy.

Detalem uzupełniającym zagrodę jest charakterystyczny element dla gospodarstw wiejskich: gnojownik. Zagroda ogrodzona jest płotem sztachetowym. Wejście główne do zagrody znajduje od strony południowej. Składa się z masywnej, drewnianej bramy wjazdowej, i furtki dla ruchu pieszego, utrzymanych w tej samej stylistyce i posiadających murowane z cegły węgary. Ogrodzenie jest całkowitą rekonstrukcją, opracowaną na podstawie ogrodzeń występujących w rejonie kędzierzyńsko-raciborskim w 1 poł. XX w.

2.2 Spichlerz z Przewozu, XIX w.

PL

W 1981 r. spichlerz ten został zakupiony, rozebrany i przewieziony na teren muzeum, gdzie leżał zesztaplowany w elementach do 2010 r. Oględziny obiektu w terenie oraz prace inwentaryzacyjne przeprowadzono w 1981 roku. Jest to niewielki (o kubaturze 66 m³) spichlerz typu kopułowego (beczkowego). Dwukondygnacyjny, zbudowany w konstrukcji zrębowej, w której belki łączone były w narożach na tzw. „jaskółczy ogon” bez ostatków. Podwaliny położone były na luźno ułożonych kamieniach narzuconych pod naroża i ściany szczytowe. Dach nie był związany konstrukcyjnie z budynkiem, wspierał się na wystających belkach ścian wzdłużnych i miał konstrukcję płatwiową.

Rozbiórkę spichlerza poprzedziło wykonanie inwentaryzacji oraz znakowanie elementów składowych. Demontaż przeprowadzono ręcznie, bez użycia sprzętu ciężkiego. Do odbudowy spichlerza nadawało się ok. 40% oryginalnego materiału. Odbudowę budynku rozpoczęto od wykonania fundamentów. Wylewając ławy mocowano w nich od razu otoczaki, mające imitować kamienną podmurówkę spichlerza. Z powodu wysokiego poziomu wód gruntowych wylano betonową płytę, mającą ograniczyć podsiąkanie pod budynek. Na płycie tej ułożono legary podłogi. Wszystkie podwaliny wykonano z nowego materiału. Odwzorowano wymiar i zamknięcie na zamek prosty. Kolejne belki zrębu zamykano na zamek płetwowy. Zastosowano uszczelnienie między belkami ścian w postaci drewnianych wiór. Fragmenty odrzwi i same drzwi zrekonstruowano uzupełniając dobry, oryginalny materiał nowym drewnem. Nabito ćwieki kowalskiej roboty. Na dachu położono gont świerkowy w podwójnym kryciu. W drzwiach znalazł się oryginalny zamek z kutą w metalu wykładką.

2.3 Budynek gospodarczy z Turza, 1910 r. (rekonstrukcja)

PL

Jest jedynym budynkiem, który w pełni zrekonstruowano według inwentaryzacji i materiału porównawczego stojącego w miejscowości Turze budynku inwentarskiego. Zgodnie z projektem odbudowy został on pokryty trzciną. Zachowane zostały podziały wewnętrzne i forma konstrukcji. Starano się zachować pewną „nonszalancką niechlujność” konstrukcji, czyli różnej szerokości belki ścian, czy nawet okrąglaki (w ścianie chlewika). Budynek ma mieszaną konstrukcję ścian – zrąb połączony jest z sumikiem i łątką. Konstrukcja dachu krokwiowo-płatwiowa. Budynek ten zbudowany został w Turzu, w 1910 r., a przebudowany w 1947 r. Składa się z trzech części: obory połączonej ze stajnią, chlewika i przejazdowej wozowni. Budynek rozebrano w 1968 r. Oryginalnie pokryty był trzciną, nazywaną w tamtych rejonach „pałką”. Przystępując do rekonstrukcji wylano betonowe ławy, na których ułożono kamienną ścianę fundamentową. Podwaliny zamknięto zamkiem prostym a belki łączone w zrębie zamknięto na jaskółczy ogon. Budynek powstawał dość szybko, materiał został docięty według inwentaryzacji budowlanej. Zachowano także charakterystyczną krzywiznę budynku  a także różny poziom kalenic oraz inne kąty nachylenia połaci dla poszczególnych pomieszczeń.

2.4 Stodoła z Podlesia, poł. XIX w. (ekspozycja stała „Głos mają ryby”)

PL

Jest to drewniana, szkieletowa stodoła, nakryta dachem płatwiowym. Funkcja tego obiektu w zagrodzie jest inna niż przechowywanie zboża, siana, słomy czy narzędzi rolniczych. Znajduje się w niej przestrzeń wystawienniczo-edukacyjna. Zewnętrzny wygląd stodoły został zachowany. Jest to jednak tylko imitacja. Część budulca składa się z oryginalnego materiału, uzupełnionego o nowe elementy. Wnętrze natomiast jest dostosowane do potrzeb wystawienniczo-edukacyjnych i dlatego zbudowane jest na stalowym, wewnętrznym szkielecie. Inwentaryzację stodoły in situ przeprowadzono w 2015 r. Budynek ten zbudowany był w całości z drewna, w konstrukcji szkieletowej; kryty dachem dwuspadowym, płatwiowym, z płatwiami podpartymi podwójnym stolcem. Od strony ulicy do elewacji dobudowane było dodatkowe pomieszczenie z otwartym wejściem. Przybudówka przykryta była falistymi arkuszami eternitu nabitymi na podłoże z desek. Stodoła natomiast przykryta była dachówką zakładkową. Lekka konstrukcja szkieletowa stodoły oszalowana była od zewnątrz deskami o różnych szerokościach (a miejscami i długościach). W budynku znajdowały się dwa sąsieki rozdzielone klepiskiem w układzie symetrycznym. Wjazd do stodoły umożliwiały wrota umieszczone w jej szerszych ścianach „na przestrzał”. Wierzeje były zamocowane na drewnianych biegunach. Dodatkowo w prawym skrzydle frontowych wrót zamontowano małe drzwiczki. Jako podłoże klepiska oraz przybudówki służyło klepisko. Stodoła nie posiadała fundamentów, belki podwalinowe spoczywały na kamieniach umieszczonych w węgłach budynku i pod przyciesią. Stodoła została zakupiona do zbiorów MWO w 2015 r. Rozbiórki dokonano na początku czerwca 2016 r. i w tym też roku elementy rozbiórkowe zostały przywiezione do Muzeum Wsi Opolskiej w Opolu i zesztaplowane. Stodoła została umiejscowiona przy dłuższym boku zagrody. Jej bryła, oprócz odtworzenia szkieletu i konstrukcji dachu, posiada odrębną wewnętrzną konstrukcję, zapewniającą odpowiednie parametry cieplno-wilgotnościowe, dostosowane do użytkowania ekspozycyjno-dydaktycznego. Dach budynku pokryty jest zakładkową dachówką ceramiczną. W stodole jest zorganizowana stała wystawa poświęcona zagadnieniom dotyczącym bioróżnorodności środowisk wodnych a także dziedzictwu kulturowemu Śląska Opolskiego związanemu z gospodarką rybacką.